Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, việc dạy học môn Ngữ văn không chỉ dừng lại ở việc cung cấp tri thức mà còn hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực cho học sinh. Một trong những yêu cầu quan trọng của chương trình là hình thành và rèn luyện năng lực viết – đặc biệt là viết đoạn văn nghị luận văn học. Đây là kĩ năng thiết yếu giúp học sinh bày tỏ suy nghĩ, cảm nhận và quan điểm của mình một cách rõ ràng, logic và thuyết phục.
Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy, tổ chuyên môn Khoa học xã hội, nhóm Ngữ văn trường THCS Đặng Xá đã xây dựng và triển khai chuyên đề: “Rèn kĩ năng viết đoạn văn phân tích nhân vật trong tác phẩm truyện”. Chuyên đề nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, đồng thời giúp học sinh nâng cao năng lực làm bài, đặc biệt là trong kì thi tuyển sinh vào lớp 10 trung học phổ thông. Chuyên đề do cô giáo Lê Thị Mai thực hiện tại lớp 9A1, có sự tham dự của Ban giám hiệu, các thầy cô giáo trong tổ Khoa học xã hội.
Trong chương trình Ngữ văn cấp trung học cơ sở, truyện ngắn là một thể loại có vị trí quan trọng, góp phần bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc và nhận thức cho học sinh. Nhân vật trong truyện ngắn chính là trung tâm thể hiện nội dung tư tưởng của tác phẩm. Thông qua việc phân tích nhân vật, học sinh không chỉ hiểu sâu sắc hơn về tác phẩm mà còn biết rút ra những bài học ý nghĩa về cuộc sống.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều học sinh còn gặp không ít khó khăn khi viết đoạn văn phân tích nhân vật. Các em thường chưa xác định rõ yêu cầu của đề bài, chưa biết cách xây dựng luận điểm, lựa chọn dẫn chứng phù hợp. Bên cạnh đó, tình trạng kể lại nội dung truyện thay vì phân tích vẫn còn phổ biến. Việc diễn đạt còn rời rạc, thiếu liên kết, chưa thể hiện được tư duy logic và chiều sâu cảm nhận.
Trước những hạn chế đó, chuyên đề được xây dựng với mục tiêu giúp học sinh nắm vững cách viết đoạn văn nghị luận văn học, biết cách phân tích nhân vật một cách khoa học, rõ ràng và có chiều sâu. Trong tiết học, học sinh đã được cô giáo hướng dẫn viết đoạn văn phân tích nhân vật người cha trong truyện ngắn “ Cha tôi” của Sương Nguyệt Minh. Giáo viên không chỉ hướng dẫn học sinh về mặt lí thuyết mà còn tổ chức các hoạt động thực hành đa dạng, tạo điều kiện cho các em được luyện tập, trao đổi và hoàn thiện kĩ năng viết.
Một trong những điểm nổi bật của chuyên đề là việc định hướng cụ thể cho học sinh quy trình viết đoạn văn. Học sinh được hướng dẫn từng bước: từ việc xác định yêu cầu đề bài, tìm ý, lập dàn ý cho đến viết đoạn văn hoàn chỉnh và chỉnh sửa. Đồng thời, các em được trang bị những kiến thức cần thiết để phân tích nhân vật qua nhiều phương diện như: hoàn cảnh sống, ngoại hình, hành động, lời nói, tâm lí và mối quan hệ với các nhân vật khác. Qua đó, học sinh dần hình thành tư duy phân tích, biết nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện và sâu sắc hơn.
Bên cạnh đó, chuyên đề chú trọng tổ chức các hoạt động học tập theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Trong các giờ học, học sinh được tham gia thảo luận nhóm, trình bày ý kiến, nhận xét và góp ý cho bài viết của bạn. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, định hướng và hỗ trợ, giúp học sinh tự khám phá và hoàn thiện kiến thức, kĩ năng của mình.
Đặc biệt, việc gắn nội dung bài học với giáo dục giá trị sống cũng là một điểm nhấn quan trọng của chuyên đề. Thông qua việc phân tích các nhân vật trong truyện ngắn, học sinh có cơ hội suy ngẫm về những phẩm chất tốt đẹp như tình yêu thương gia đình, tinh thần trách nhiệm và ý chí vượt khó. Từ đó, các em không chỉ học văn mà còn học cách làm người, biết sống có trách nhiệm và ý nghĩa hơn.
Qua quá trình triển khai, chuyên đề đã bước đầu mang lại những hiệu quả tích cực. Nhiều học sinh đã có sự tiến bộ rõ rệt trong kĩ năng viết đoạn văn: biết xác định đúng vấn đề, trình bày mạch lạc, sử dụng dẫn chứng hợp lí và bước đầu thể hiện được quan điểm cá nhân. Không khí giờ học trở nên sôi nổi, học sinh hứng thú và tự tin hơn khi tham gia các hoạt động học tập.
Có thể khẳng định rằng, chuyên đề “Rèn kĩ năng viết đoạn văn phân tích nhân vật trong truyện ngắn” không chỉ góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn mà còn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Đây là một hướng đi thiết thực, phù hợp với thực tiễn và cần được tiếp tục duy trì, phát huy trong thời gian tới.
Trong thời gian tới, tổ chuyên môn sẽ tiếp tục hoàn thiện và mở rộng chuyên đề, tăng cường trao đổi kinh nghiệm, đổi mới phương pháp dạy học nhằm mang lại hiệu quả cao hơn nữa. Đồng thời, rất mong nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của nhà trường và sự phối hợp tích cực từ phía học sinh để chuyên đề được triển khai sâu rộng và đạt được những kết quả bền vững.
Chuyên đề không chỉ là một hoạt động chuyên môn mà còn là tâm huyết của giáo viên trong hành trình nâng cao chất lượng giáo dục, góp phần giúp học sinh phát triển toàn diện, tự tin bước vào các kì thi quan trọng cũng như trong cuộc sống sau này.